De ruimte om je heen: de Cultuurbrouwerij van 2026

Bij de vraag wie er allemaal nieuw zijn, steken velen hun hand in de lucht. De jaarlijkse Cultuurbrouwerij is merkbaar bruisend. Zo’n 80 freelancers en medewerkers van verschillende culturele organisaties uit Amsterdam en omstreken zijn naar TILLATEC afgereisd voor een middag kennis vergaren en netwerken, met het oog op Museumnacht 2026. Georganiseerd door Museumnacht Amsterdam, wakkert deze middag kruisbestuiving, sparren en kennisdeling aan door middel van presentaties en… culturele speeddates!

Het enthousiasme op de Cultuurbrouwerij is bij aankomst al merkbaar. Op deze zonnige middag in mei staan bij het inloopuurtje vele aanwezigen in het café van TILLATEC met elkaar te kletsen. Door middel van een bord met verse polaroids krijg je een overzicht van de aanwezigen. Er zijn medewerkers van musea, kunst- en muziekcollectieven, poppodia en cultuurfondsen, maar ook freelance fotografen, designers, en andere makers. Een diverse groep mensen dus. 

Deze editie van de Cultuurbrouwerij staat in het teken van het thema ‘De ruimte om je heen’ en stelt de vraag: waar wil je naartoe bewegen en hoe doe je dat? Alles is constant in beweging, maar doelgericht van A naar B bewegen is niet altijd makkelijk. Hoe zorg je voor die echte droomsamenwerking? En hoe kom je op de juiste plekken binnen en in aanraking met de juiste mensen? 

Om meer handvatten te bieden, bewegen we ons na de welkomstdrankjes naar de ruimte waar vier presentaties rondom het thema zullen worden gegeven door verschillende culturele organisaties, namelijk het museum Fenix, content creator management altijd zes, Rembrandt van de buurt (een project tussen Museum Rembrandthuis en muziekcollectief SMIB) en de jongerenraad Future Collective van Fonds21.

Het migratiemuseum Fenix in Rotterdam bestaat nu één jaar. De hamvraag voor het museum was: hoe hou je het museum in beweging zonder een enorme tentoonstelling op touw te zetten? Hoofd marketing en communicatie, Mick Groeneveld trapt de presentaties af met het beantwoorden van deze vraag. Het museum is namelijk gefocust op beweging, dus hoe zorg je dan dat die beweging ook aanwezig is binnen de muren ervan?

Fenix heeft vanaf de start ervoor gekozen om geen onderscheid te maken tussen permanente en tijdelijke collecties. Het museum is gestoeld op semi-permanente collecties die inhaken op de actualiteit, zo legt Mick uit. Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Allereerst blijft het museum bezig met het toevoegen van nieuwe perspectieven. Zo werd dit jaar een nieuwe publieksroute gemaakt met tien perspectieven op de migratie van vrouwelijke kunstenaars, door de bestaande tentoonstelling Alle Richtingen heen. De actualiteit waarop de route aansloot, was Internationale Vrouwendag. Met het toevoegen van dit nieuwe perspectief op de bestaande collectie, en een geprint boekje over de ‘vrouwenroute’, geeft het aanleiding om terug te komen naar Fenix zonder dat er een nieuwe tentoonstelling uit de grond hoeft te worden gestampt.

Hoe blijft het museum nog meer in beweging? Door interventies. Mick geeft als voorbeeld het aankomende programma rondom Wereldvluchtelingendag waarbij kunstenaar Abdalla Al Omari  aan het werk The Boat een wereldleider zal toevoegen aan de groep wereldleiders die al op de boot te zien is.

De collectie van Fenix is grofweg ingedeeld in 6 thema’s. Er is geen vaste route en daardoor kun je modulair werken en collectiewissels doen die aansluiten op actualiteiten, zoals gedaan is bij 75 jaar Molukkers in Nederland met het uitlichten van een kunstwerk over deze thematiek.

Ten slotte zijn partnerships van belang om in beweging te blijven. Plein is de zogenaamde ‘third space’ van Fenix waar beweging wordt gestimuleerd door samenwerking met partners en het organiseren van events waarbij de gemeenschap uit de buurt betrokken wordt. Vaak is het bindmiddel eten: bijvoorbeeld aanschuifmaaltijden van 5 euro en lunchpop-ups. Om dit toegankelijk te houden voor de buurtbewoners, kunnen kaartjes alleen op locatie bij Plein gekocht worden en niet online. Met dit soort buurtinitiatieven blijft Fenix in beweging, komen nieuwe perspectieven het museum binnen en vloeien deze door naar de tentoonstellingen.

Wat hebben ze afgelopen jaar geleerd als het aankomt op beweging? Voornamelijk dat een semi-permanente tentoonstelling dynamisch kan werken en je veel beweging kan veroorzaken met een kleine ingreep. 

Hoe beweeg je mee met de tijd? De tweede presentatie is van Zoé van Wechem, co-founder van Content Creator Management, altijd zes. Het bedrijf managet nu elf creators, allemaal uitgekozen vanwege hun positieve invloed op hun online publiek. Het inzetten van deze creators is volgens Zoé de perfecte manier om de jongere doelgroepen te bereiken, want die zitten immers op sociale media. 

Maar is een content creator niet hetzelfde als een influencer? Niet helemaal, legt ze uit. Waar een influencer meer commercieel te werk gaat en producten verkoopt, gaat een content creator te werk vanuit een opgebouwde persoonlijkheid en een specifieke manier van content maken, zoals ook veel comedians doen. Als je voor een content creator gaat, moet je kiezen voor één die past bij je organisatie en vaker heeft samengewerkt binnen de branche waarin jij opereert. 

Is er geen budget hiervoor? Ook daarvoor heeft Zoé tips. Kies bijvoorbeeld voor in-house content, of zet in op zogeheten user-generated content creators. Deze groep heeft zelf nog geen groot bereik, maar wel alle tools in huis om kwalitatieve video’s af te leveren. Een perfecte manier om als bedrijf wel persoonlijke content te kunnen plaatsen, maar tegen een zachter prijsje.

Verder adviseert Zoé om in te zetten op YouTube, omdat jongeren steeds meer naar long-form content overgaan. En speel vooral in op trends onder de doelgroep, maar zorg ervoor dat het ten alle tijden aansluit bij de kern van jouw bedrijf en daardoor authentiek aanvoelt. 

Hoe breng je jongeren meer in aanraking met musea? En hoe doe je dat op een creatieve manier? Georgy Dendoe van SMIB en Jaleesa Clows van Museum Rembrandthuis vertellen over ‘Rembrandt van de buurt’: een project om jongeren te bewegen richting het Rembrandthuis en in contact te laten komen met creativiteit.

Georgy en Jaleesa gaan te werk in de kwetsbare stadsdelen van Amsterdam: Noord, Zuidoost en Nieuw-West, vanuit het idee dat iedereen een maker is, maar ook de ruimte moet hebben om een maker te kunnen zijn. Het Rembrandthuis wilde actief die jonge, nieuwe makers opzoeken. 

Samen met SMIB bedachten ze een creatieve uitdaging: het maken van een ets voor een Smib-shirt met een onderliggend persoonlijk verhaal. De jongeren mochten deze ets zelf drukken in de maakplaats van de OBA. De schetsen zouden allemaal komen te hangen in het Rembrandthuis en langs de OBA’s van de stad reizen. En de winnaars? Die komen als shirt te hangen in de winkel van SMIB. 

En dit werd een succesverhaal. Een paar uitkomsten: in ieder stadsdeel doen ontzettend veel jongeren mee, waarvan veel zelfs niet eerder hebben getekend. Ze kwamen zelfverzekerder uit de wedstrijd, waren trots op wat ze wisten te maken en vonden het natuurlijk mega leuk om Georgy van SMIB te ontmoeten. Ondertussen creëerden de jongeren ook interesse voor Rembrandt, vooral omdat ze de kunstenaar lieten zien als mens: een mens met geldproblemen, liefdesproblemen en iemand die kinderen had verloren. Dat soort levensdetails waren voor de jongeren herkenbaar.

De boodschap voor jongeren was uiteindelijk dat samenwerkingen uit onverwachte hoeken kunnen ontstaan, zoals deze creatieve uitdaging. Je moet beginnen op één plek en dan gaat het balletje vanzelf rollen. Zo gebeurde dat immers ook bij hem, legt Georgy uit.

Ook gericht op het in beweging krijgen van jongeren is de laatste presentatie van Moira Power en Matteo Franklin. Zij doen vanuit de jongerenraad Future Collective van Fonds21 projectbezoeken. Daar kijken ze: komt het project overeen met de fondsenaanvraag en zijn er jongeren aanwezig?

Aan de hand van voorbeelden laten ze zien dat het dan toch vaak blijft steken bij de promotie gericht op jongeren, met als gevolg dat weinig jongeren op de projecten afkomen. 

Hoe los je dit nou op? Allereerst: kijk om je heen wat je kunt gebruiken. Een fotomuseum had een fotobooth staan die de perfecte tool was geweest om jongeren aan te trekken. Maar het schortte aan de bekendheid daarvan. Verder is het goed om onderzoek te doen naar de organisaties die hier wel goed mee bezig zijn en het juiste bereik al hebben. Daar zie je vaak ook: het hoeft geen gigantische campagne te zijn.

Maar ook belangrijk is: ken je doelgroep. In het kennisdelingsevent ‘Gen wie?!’ van Fonds21 vertelden ze dat Gen Z niet uit één homogeen soort jongere bestaat. Sterker nog, het is de meest diverse en verspreide generatie tot nu toe. Je moet dus nadenken: over welke groep jongeren heb ik het nu? Daarnaast is het belangrijk om in het leven van deze groepen te kijken: wat maken ze mee, hoe zit de wereld er voor hen uit, wat voor invloed hebben sociale media en de toenemende individualisering van de maatschappij op hun leven? 

Tot slot doen Moira en Matteo een eerste aanzet voor de speeddates: bespreek met je buur jouw knelpunten bij het bereiken van jongeren. De zaal brandt los. 

En na deze opwarming is het tijd voor de echte speeddates! In korte culturele dates van 5 minuten bespreken we uitdagingen, kansen en mogelijkheden binnen onze organisaties. Op de achtergrond draaien plaatjes, buiten schijnt de zon en aan de bar zijn de drankjes met grapefruit populair. 

Met welke vragen schuiven de culturele organisaties zoal aan? Sommigen zijn op zoek naar manieren om van hun stoffige imago als museum af te komen en hebben veel aan de tips in de presentaties om jongeren te bereiken. 

Een ander museum in Nieuw-West is op zoek naar nieuwe verbindingen, omdat het moeilijk is om publiek te trekken in het stadsdeel tijdens Museumnacht. Door middel van samenwerkingen met andere musea in de programmering, hoopt het museum meer publiek te trekken – iets wat eerdere edities al is gelukt. 

Een programmamaker komt kijken of ze met andere programmamakers in contact kan komen. Ze legt uit: ’Programmamakers zijn vaak alleen in hun team en moeten in hun eentje keuzes maken. Het is leuk om hier mede-programmeurs te ontmoeten om mee te sparren.'

Iemand merkt op: ‘Er is een goede mix tussen soorten mensen. Er zijn zowel freelancers als medewerkers van musea’. Eén van die freelancers legt uit waarom hij op de Cultuurbrouwerij is afgekomen: ‘Ik ga vrij individueel te werk en wilde graag in contact komen met de culturele sector.’ Hij heeft al met leuke en interessante mensen gesproken. Een videograaf vertelt vorig jaar ook aanwezig te zijn geweest bij de Cultuurbrouwerij. 'Ik heb daar uiteindelijk langdurige samenwerkingen uit opgebouwd en ik hoop deze keer hetzelfde te bereiken.'

Beweging in en rondom je museum kun je zelf dus creëren, zo bleek uit de presentaties. Door kleine ingrepen krijg je al veel gedaan, zolang je maar bewust bent voor wíe je het doet en die doelgroep goed begrijpt. Maar beweging creëer je ook door in contact te komen, elkaar te adviseren, en met anderen projecten en samenwerkingen op te zetten. Zeker ook met het oog op de Museumnacht in november. Tot dan!